top of page
Ara

Kan Tahlili Okuma Rehberi

kan tahlili okuma rehberi
kan tahlili okuma rehberi

Yazar Hakkında

IFBB PRO Coach Can Ünal, profesyonel vücut geliştirme ve performans koçluğu alanında uzun yıllardır aktif olarak çalışan, IFBB PRO seviyesinde sporcularla birebir hazırlık süreçleri yürüten bir antrenör ve performans danışmanıdır. Çalışma alanı yalnızca kas gelişimi veya sahne fiziği ile sınırlı değildir; sporcu sağlığı, biyokimyasal takip, kan tahlili okuryazarlığı ve uzun vadeli performans sürdürülebilirliği koçluk yaklaşımının temelini oluşturur.

Can Ünal’ın koçluk felsefesi, vücut geliştirmenin yalnızca estetik bir spor değil, yüksek fizyolojik stres içeren bir performans disiplini olduğu gerçeği üzerine kuruludur. Bu nedenle antrenman, beslenme ve hazırlık planlamalarını; hematokrit, ferritin, lipit profili (ApoB, LDL, HDL), kan basıncı, inflamasyon belirteçleri ve metabolik göstergeler gibi objektif verilerle birlikte değerlendirir. Sporcu performansını, yalnızca sahnedeki görüntüyle değil; kanın akışkanlığı, damar yükü ve kardiyometabolik denge üzerinden okur.

Özellikle enhanced sporcu fizyolojisi konusunda sahaya dayalı deneyime sahiptir. Androjenlerin eritropoez, lipit metabolizması, endotelyal fonksiyon ve kan basıncı üzerindeki etkilerini; teorik bilgilerle değil, gerçek sporcu verileri ve uzun dönem takipler üzerinden analiz eder. Bu yaklaşım, sporcuların kısa vadeli performans artışı uğruna uzun vadeli sağlık risklerine sürüklenmemesini hedefler.

Can Ünal, kan tahlillerini “tek bir değere bakarak karar verilen raporlar” olarak değil, birbiriyle ilişkili sistem göstergeleri olarak ele alır. Hematokrit artışı ile ferritin düşüşü arasındaki fizyolojik dengeyi, ApoB parçacık sayısının damar sağlığı üzerindeki belirleyici rolünü ve tansiyonun bu zincirdeki sessiz ama kritik konumunu, sporcuya anlaşılır bir dille aktarmayı temel prensip kabul eder. Koçluk anlayışında “yasaklamak” değil, okutmak, öğretmek ve yönetmek vardır.

Etik duruşu nettir:Sporcu sağlığı, performansın önünde gelir. Kan değerleri, tansiyon ve kardiyovasküler risk göstergeleri alarm veriyorsa, bu durum “görmezden gelinmesi gereken bir detay” değil, profesyonelce yönetilmesi gereken bir sorumluluk olarak ele alınır. Gerekli durumlarda hekim iş birliğini zayıflık değil, yüksek seviye profesyonellik olarak görür.

Bu makalede paylaşılan bilgiler; teorik ezberlerin değil, sahada birebir çalışılmış sporcu örneklerinin, uzun dönem kan tahlili takibinin ve performans biyokimyası pratiğinin süzülmüş bir özetidir. Amaç, sporcuların ve antrenörlerin kan tahlillerine korkuyla değil, bilgiyle ve bağlamla yaklaşmasını sağlamaktır.

Can Ünal hâlen profesyonel ve amatör düzeyde yarışmacılarla çalışmakta; yarışma hazırlığı, off-season planlama, performans optimizasyonu ve sporcu sağlığı odaklı danışmanlık hizmetleri sunmaktadır.


Hematokrit & Tansiyon + Ferritin + ApoB/LDL/HDL

Enhanced sporcu için klinik standart + saha uygulaması


Executive summary

Bu makale, sporcu kan tahlilinde en çok “sessiz risk” üreten dört sinyali tek zincir halinde okutmak için yazıldı: Hematokrit (HCT), tansiyon (BP), ferritin (demir depoları) ve ApoB/LDL/HDL (aterojenik lipid yükü). Bu dört başlık, özellikle enhanced profilde aynı raporda daha sık yan yana gelir; çünkü eritropoez (alyuvar üretimi), hemodinamik yük (basınç/direnç) ve lipid kayması aynı sistem üzerinde çalışır.

İşin özünü koç diliyle şöyle acımasız netleştiririm:HCT yükseliyorsa kan “yoğunlaşmış” olabilir; tansiyon da yükseliyorsa sistem yük altında; ferritin düşüyorsa yakıt deposu boşalıyor; ApoB yükseliyorsa damara taşınan parçacık sayısı artıyor. Bu dört sinyal birlikteyse “bir şey hissetmiyorum” demek güvenilir değildir; ölçüm‑trend‑aksiyon planı gerekir.

Bu içerik; PubMed ve PubMed Central taraması, American Heart Association ve American College of Cardiology özet/rehber dokümanları, European Society of Cardiology–European Society of Hypertension hipertansiyon eşik tabloları, European Atherosclerosis Society dislipidemi hedefleri ve Russian Society of Cardiology 2024 yetişkin hipertansiyon kılavuzundaki (СМАД/DMAД) eşik ve yöntem tabloları temel alınarak hazırlanmıştır.


Klinik uyarı: Bu yazı tanı/tedavi yerine geçmez. Ama profesyonel sporcu yönetiminde en kritik şeyi yapar: doğru ölçüm + doğru eşik + doğru yönlendirme.


Bu bölüm için literatür notu (URL):


Ölçüm standartları ve doğru veri toplama

Sporcu kan tahlilinde en büyük hata “değer” değil “veri kalitesi” hatasıdır. Aynı kişi, aynı haftada, farklı koşullarda bambaşka HCT ve BP görebilir. Bu yüzden önce ölçümü standardize ederim: ev tansiyon protokolü, laboratuvar zamanlaması, pre‑analitik koşullar.


Evde tansiyon ölçüm rehberi (HBPM) — altın standart “koç check‑in”

Ev ölçümü; sporcu için “günlük check‑in” kadar değerlidir çünkü klinikteki tek ölçüm, beyaz önlük etkisi ve gün içi dalgalanmaları yakalamayabilir. Hem Avrupa hem Rus kılavuzları, klinik ölçümü tamamlamak için ev ölçümü (DМАД/HBPM) ve 24 saat ambulatuvar ölçümü (СМАД/ABPM) eşiklerini ayrı verir.

Pratik protokol (saha için net):

  • Ölçüm öncesi: oturarak, sırt ve kol destekli; en az 2 dakika dinlen; egzersiz/sigara/kafein/alkol sonrası en az 30 dakika bekle.

  • Sabah ölçümü: uyanmadan sonraki 1 saat içinde, tuvalet sonrası, kahvaltı ve varsa ilaçlardan önce.

  • Akşam ölçümü: yatmadan önce.

  • Her oturum: 1 dakika arayla en az 2 ölçüm; sonuçları kaydet.

  • Süre: en az 3 gün, tercihen 7 gün; sabah ve akşam ortalamalarını ayrı çıkar.


Laboratuvar zamanlaması ve “sporcu için pre‑analitik” kurallar

Hematoloji parametreleri (Hb/HCT) ve hydration‑plazma hacmi ilişkisi nedeniyle, çok yoğun egzersiz sonrası veya belirgin dehidrasyonla alınan tahlil “yüksek HCT” yanılsaması üretebilir. Bu yüzden tahlil günü standardı; özellikle HCT ve ferritin okumada kritik olur.

Koç protokolü (güvenli, uygulanabilir):

  • Tahlili mümkünse sabah aldır; önceki 24–48 saatte çok ağır/uzun antrenmanı minimize et (özellikle bacak/HIIT). (Amaç: akut hemokonsantrasyon etkisini azaltmak.)

  • Sodyum ve suyu “bir gün sıfır‑bir gün yükleme” şeklinde oynatma: tahlilden önce birkaç gün stabil tut. (Aksi, hem BP hem HCT yorumunu bozar.)

  • Enfeksiyon/iltihap döneminde ferritin yorumunu ertele (ferritin akut faz reaktanı gibi yükselebilir, depoyu maskeleyebilir).


Açlık şartı: lipid paneli ve ApoB

Modern pratikte lipid profili için rutin açlık şart değildir; Avrupa konsensüsünde non‑fasting örneklerin rutin kullanımına dair açık öneriler vardır. Ancak trigliserid çok yüksekse (ör. ≥400 mg/dL), LDL hesaplamaları etkilenebilir ve açlıkla tekrar istenebilir; bu yaklaşım hem konsensüs hem klinik özetlerde yer alır. ApoB ölçümü ise pratikte “öğünden çok etkilenmeyen” bir parametre olarak değerlendirilir; birçok kaynak ApoB’nin açlık gerektirmediğini belirtir (yerel laboratuvar protokolü yine de esas alınır).


Bu bölüm için literatür notu (URL):


Hematokrit ve tansiyon

Bu bölüm, “HCT neden yükselir?” sorusunu tansiyon eşikleriyle aynı sayfada okutur. Çünkü sporcu sağlığında risk nadiren tek parametreden çıkar; çoğu zaman kombinasyon risk üretir.


Hematokrit: normal aralık, sporcu yorumu, kritik kırmızı çizgiler

Hematokrit; kanda eritrositlerin kapladığı yüzdeyi ifade eder. Genel erişkin erkek aralığı birçok kaynaktaki örnek aralıkta ~%40.7–50.3 bandıdır (laboratuvara göre değişebilir). Hemoglobin (erkek) için örnek normal aralık 13.8–17.2 g/dL ve eritrosit sayısı 4.7–6.1 milyon/µL olarak verilir; yine laboratuvar aralığı esastır.

Sporcu açısından HCT iki farklı biçimde “yükselmiş” görünebilir:

  • Hemokonsantrasyon: plazma azalır (dehidrasyon/diüretik etki/yoğun terleme), HCT oranı yükselir.

  • Gerçek eritrositoz: eritrosit üretimi artar; özellikle androjen maruziyeti olan klinik tabloda bu iyi bilinen bir etkidir.

Klinik ankraj (koç için net kırmızı çizgi): Testosteron tedavisi literatüründe, HCT >%54 eşiği “durdur/yeniden değerlendir” yaklaşımıyla anılır; takip şablonu (bazal + 3/6/12 ay) açıkça önerilir. Bu eşik, sporcu pratiğinde de “tıbbi yönlendirme noktası”dır.

Eritrositoz, bazı vakalarda hiperviskozite semptomları yapabilir (baş ağrısı, yorgunluk, görme bulanıklığı, parestezi gibi). Bu semptomlar sporcuda “yorgunluk” diye geçiştirilmeye çok müsaittir.


Tansiyon eşikleri: ACC/AHA, Avrupa ve Rus yaklaşımı

Aynı ölçümü farklı eşikle okursan, doğru kararı kaçırırsın. O yüzden tablo net olmalı.

ACC/AHA sınıflaması (özet):

  • Normal: <120/<80

  • Elevated: 120–129 ve <80

  • Stage 1: 130–139 veya 80–89

  • Stage 2: ≥140 veya ≥90

Avrupa ESC/ESH 2018 tanı eşikleri:

  • Klinik ölçüm ≥140/90

  • Ev ortalaması ≥135/85

  • 24 saat ABPM ortalaması ≥130/80

  • Gündüz ≥135/85, gece ≥120/70

Rus 2024 yetişkin HT kılavuzu (СМАД/DMAД tablosu):

  • Klinik ≥140/90

  • Ev ortalaması ≥135/85

  • 24 saat ortalama ≥130/80

  • Gündüz ≥135/85, gece ≥120/70

Saha pratiği açısından sonuç:

  • Klinikte “normal” görünüp evde yüksek olan maskeli hipertansiyon, özellikle yoğun stres, uyku bozukluğu ve stimülan tüketimi olan sporcularda kaçabilir; bu yüzden ev ölçümü trendi koç için altın veridir.


HCT–BP bağlantısı: risk nerede büyür?

Kan viskozitesi; hemodinamik yük ve hipertansiyon fizyolojisinde araştırılan bir parametredir. HCT yükselişi, belirli şartlarda viskoziteyi artırarak dolaşım direncini zorlayabilir; bu yüzden HCT yükselişi BP yükselişiyle birlikteyse “yük” artar.

Bu yüzden koç kararım şudur:

  • HCT yükseliyor ama ev BP stabil: önce veri kalitesini düzelt, tekrar test et.

  • HCT yükseliyor + ev ortalama BP ≥135/85: artık sistem düzeyinde risk konuşuyoruz; “sadece dehidrasyon” diyerek geçilmez.

  • HCT >%54 veya belirgin semptom: koç alanı biter; hekim değerlendirmesi gerekir.


Risk senaryoları (sahada sık görülen üç kombinasyon)

  • Dehidrasyon + stimülan tüketimi + yanlış ev ölçümü: “BP iyi” sanıp hatalı veriyle devam etmek. (Ev ölçüm protocolü burada koruyucudur.)

  • Uzun süreli AAS maruziyeti + BP yükselişi + lipid bozulması: literatürde AAS kullanımının kardiyovasküler fenotiplere (miyokardiyal disfonksiyon, koroner ateroskleroz) ilişebildiği gösterilmiştir; BP ve lipid kayması da bu resmin parçası olabilir.

  • HCT’yi düşürmek için sık kan verme + ferritin çöküşü: performans düşer, toparlanma bozulur; ayrıca demir eksikliği yönetiminde hekim‑koç koordinasyonu şart olur.


Bu bölüm için literatür notu (URL):


Ferritin ve demir ekseni

Ferritin, sporcu dünyasında en çok “gereksiz panik” ile en çok “gereksiz ihmal” üretilen parametrelerden biri. Çünkü ferritin hem depo göstergesi, hem de inflamasyonla yükselip yanıltabilen bir marker.


Ferritin nedir, ne değildir?

Ferritin, demirin hücre içi depolanmasıyla ilişkilidir; klinikte “demir depoları” hakkında fikir verir. Ancak inflamasyon sırasında ferritin artabilir; bu durumda depolar boş olsa bile “normal/yüksek” görünebilir.

World Health Organization; ferritinin akut faz yanıtında yükseldiğini, CRP gibi inflamasyon göstergeleriyle paralel gidebildiğini teknik dokümanlarında vurgular.


Sporcu için kritik kavram: anemisiz demir eksikliği

Sporcunun hemoglobini normal olabilir ama ferritini düşükse “depo bitiyor” demektir. Bu durum literatürde IDNA (iron deficiency non‑anemia) olarak tartışılır ve performans/iyileşme üzerinde olumsuz etkiler oluşturabileceği belirtilir.

Saha pratik eşikleri (genelleme; laboratuvar/kişisel bazal önemli):

  • Ferritin <15 µg/L: “boş depoya yüksek özgüllük” (mutlak eksiklik) yaklaşımı yaygındır.

  • Ferritin 15–30 µg/L: düşük depolar; anemi olmasa bile sporcu için suboptimal kabul edilebilir.


Hematokrit yükselirken ferritin neden düşer?

Bu bölüm, senin blogunda “en çok aranan soruya” dönüşür; çünkü sporcu raporda şunu görür:HCT ↑ ama ferritin ↓ — “Nasıl olur?”

Cevap fizyolojik: eritropoez hızlanıyorsa (daha çok Hb/RBC üretimi), demir ihtiyacı artar. Vücut demiri önce depodan çeker → ferritin düşer. Bu mekanizma özellikle testosteron/androjen ekseniyle ilişkili literatürde hem klinik gözlem hem deneysel verilerle desteklenir.

Testosteronun eritropoezi; EPO artışı, EPO/Hb “set‑point” değişimi ve hepcidin baskılanması üzerinden artırabildiği; bunun da ferritin/hepcidin düşüşüyle birlikte HCT yükselişiyle seyredebileceği raporlanmıştır.

Bu yüzden koç olarak şu ayrımı yaptırırım:

  • Ferritin düşüyor olabilir çünkü demir gerçekten eksik

  • Ferritin düşüyor olabilir çünkü demir kullanım hızı artmış


    İkisini ayırmadan “takviye et/kes” gibi refleks kararlar risklidir.


Rus literatürü: demir paneli nasıl doğrulanır?

Rusya’da yayınlanan yetişkin/detaylı klinik kılavuzlarda; demir eksikliği doğrulaması için ferritin, transferrin, TIBC (ОЖСС) ve transferrin satürasyonu (НТЖ) birlikte değerlendirilmesi önerilir; ayrıca “latent demir eksikliği” (Hb normal, depo düşük) tanımı yer alır.

Aynı kılavuz; tipik demir eksikliği tablosunda ferritinin düşük; transferrin ve TIBC’nin yükselme eğiliminde; transferrin satürasyonunun düşme eğiliminde olduğunu özet tablosunda verir.


Pratik protokoller: neyi iste, nasıl takip et?

Minimum panel (sporcu odaklı):

  • CBC: Hb, HCT, RBC, MCV, RDW (temel harita)

  • Ferritin (depo)

  • Transferrin satürasyonu / serum demiri / TIBC (mümkünse)

  • CRP (opsiyonel ama güçlü): inflamasyon‑ferritin yanılgısını ayıklamak için

Takip planı (koç yaklaşımı):

  • Ferritin düşükse: 6–8 haftada trend kontrol (özellikle diyet/enerji alımı ve antrenman yükü değiştiyse). (Bu süre, lipid rehberlerinde “yanıtın büyük kısmı haftalar içinde görülür” mantığıyla uyumlu sahaya çevrilmiş pratik bir aralıktır.)

Tıbbi yönlendirme noktaları (net):

  • Ferritin çok düşük (<15 gibi) veya düşüş hızlıysa; açıklanamayan halsizlik/efor intoleransı belirginse; GI kan kaybı şüphesi varsa.

  • HCT yüksekliğiyle birlikte “HCT düşürmek için flebotomi/kan verme” gibi kararlar konuşuluyorsa: testosteron‑ilişkili eritrositozda flebotominin fayda/risk dengesi literatürde tartışmalıdır; hekim olmadan “otomatik çözüm” yapılmaz.


Bu bölüm için literatür notu (URL):


ApoB/LDL/HDL

Bu bölüm, “HDL iyi, LDL biraz yüksek” cümlesini profesyonel seviyede günceller. Çünkü modern lipid yaklaşımı, sadece LDL‑C miktarını değil, aterojenik partikül sayısını da konuşur. ApoB burada oyunu değiştirir.


ApoB neyi temsil eder?

ApoB, aterojenik lipoprotein partiküllerinde bulunan yapısal proteindir. ApoB; özellikle ApoB‑100 formuyla VLDL/IDL/LDL gibi hepatik kaynaklı partiküllerde bulunur; ApoB‑48 ise bağırsak kaynaklı lipoproteinlerde görülür. ApoB içeren partiküller arter duvarında tutulup kolesterol birikimine katkı verebilir; bu yüzden ApoB, risk değerlendirmesinde “partikül yükü” çerçevesi sunar.

Literatürde ApoB’nin, LDL‑C’ye kıyasla ASCVD risk öngörüsünde daha güçlü olabildiğini söyleyen meta‑analizler ve derlemeler yer alır; ayrıca “discordance” (LDL‑C normal, ApoB yüksek gibi) durumlarının klinik anlamı vurgulanır.


Kılavuz hedefleri: ApoB için net sayılar var, HDL için “hedef” yok

2019 Avrupa dislipidemi kılavuzu; ApoB’yi ikincil hedef olarak tanımlar ve risk düzeyine göre şu eşikleri verir:

  • Çok yüksek risk: ApoB <65 mg/dL

  • Yüksek risk: ApoB <80 mg/dL

  • Orta risk: ApoB <100 mg/dL

Aynı kılavuz; HDL‑C ve trigliserid için spesifik tedavi hedefi olmadığını açıkça belirtir (risk yönetimi hedefi LDL‑C/ApoB etrafında kurulur).


Enhanced profilde neden daha kritik?

AAS maruziyetiyle HDL‑C düşüşü ve LDL‑C artışı erken çalışmalardan itibaren sık raporlanan bir bulgudur; 2020 tarihli geniş derlemede bu değişimlerin örnek büyüklükleri ve süre ilişkisi tartışılır. Uzun süreli AAS kullanımının miyokardiyal disfonksiyon ve koroner aterosklerozla ilişkili olabileceğine dair kontrollü çalışmalar ve büyük gözlemsel veriler de literatürde yer alır.

Koç diliyle karşılığı:“Fit görünüm damar garantisi değildir.” Bu yüzden “enhanced” profilde LDL‑C’ye bakıp geçmek yerine ApoB’yi de masaya getiririm.


Pratik okuma sırası ve “dashboard” yaklaşımı

Ben raporu şöyle okuturum:

  • Önce ApoB (partikül yükü)

  • Sonra LDL‑C (yükün içeriği)

  • Sonra TG (remnant/metabolik stres bağlamı)

  • HDL‑C (dengeleyici taraf ama hedef değil)

Ve asıl önemli nokta: tek panel değil trend. Büyük protokol değişikliklerinden sonra 4–12 haftada lipid yanıtı değerlendirme yaklaşımı kılavuz özetlerinde yer alır; sahada ben bunu 6–8 hafta “ara kontrol” olarak uygularım.


Bu bölüm için literatür notu (URL):


Entegre takip planı, risk senaryoları, müdahale akışları ve vaka örnekleri

Bu bölüm, yazının “uygulama” kısmı: ölç, eşikle, trende bak, sonra aksiyon planını çalıştır. Rus kılavuzundaki DMAД/SMAД tabloları ile Avrupa eşik tablolarının uyumu; bu planın temelini sağlamlaştırır.


Takip planı

Sedanter/amatör sporcu (risk düşük‑orta):

  • Ev BP: 7 gün protokol (sabah‑akşam) yılda 2–4 kez veya kilo/stres dönemlerinde tekrar.

  • Laboratuvar: yılda 1–2 kez CBC + lipid; şikâyet/performans düşüşünde ferritin ekle.

Yarışmacı/enhanced profil (risk daha yüksek):

  • Ev BP: “sezon boyunca” aylık 7 günlük protokol veya anormal trendte daha sık.

  • Laboratuvar: büyük değişikliklerden sonra 6–8 haftada ara kontrol; stabil dönemde 3–6 ayda bir (kişiye göre).


Müdahale akışları (koç adımları + tıbbi yönlendirme noktaları)

Akış A — Ev BP ortalaması yüksek çıkarsa (HBPM ≥135/85):

  1. Önce veri kalitesi: manşon, pozisyon, 30 dk kuralı, 7 gün protokol.

  2. Ortalamalar hâlâ ≥135/85 ise: “maskeli/gerçek HT” ihtimali → hekim değerlendirmesi (özellikle ≥160/100 trendinde).

  3. >180/120 gibi değerler + semptom varsa: acil değerlendirme. (AHA ev ölçüm dokümanlarında acil iletişim vurgusu bulunur.)

Akış B — HCT yükseliyorsa:

  1. Hemokonsantrasyon ayıkla: tahlil gününü standardize et, tekrar kontrol.

  2. HCT yükselişi + ev BP yükselişi varsa: kombine risk → hekim işbirliği.

  3. HCT >%54 veya hiperviskozite semptomları: tıbbi değerlendirme.

Akış C — HCT ↑ + ferritin ↓ ise:

  1. Ferritini inflamasyon bağlamında değerlendir (hastalık/inflamasyon varsa erteler veya CRP ile birlikte okursun).

  2. Demir panelini tamamla (ferritin + transferrin satürasyonu + CBC).

  3. “Kan ver, kurtul” refleksi yok: TT‑ilişkili eritrositozda flebotomi yaklaşımı literatürde tartışmalı; hekim olmadan uygulanmaz.

Akış D — ApoB yüksek + HDL düşük (enhanced tablo):

  1. ApoB hedeflerini risk düzeyine göre çerçevele (ESC/EAS).

  2. AAS maruziyetinde HDL düşüşü/LDL artışı sık raporlanır: “normalim” diye geçme.

  3. BP de yüksekse: risk çarpan olur; yaşam tarzı + tıbbi risk yönetimi birlikte yürür.


Örnek vaka özetleri

Aşağıdaki vakalar temsili/fiktif; amaç karar ağacını pratikleştirmek.

  • Sedanter: 38 yaş, ev ortalaması 138/88, ApoB yüksek, HCT normal → HBPM doğrula + hekim yönlendirme.

  • Amatör: 26 yaş, agresif cut sonrası ferritin 18–25 bandı, Hb normal, ev BP normal → IDNA olasılığı + demir paneli + 6–8 hafta trend.

  • IFBB PRO enhanced: HDL düşük, LDL/ApoB yüksek, ev BP 136/86 trend, HCT yükseliyor → “kombine yük”; HCT kırmızı çizgiye yaklaşıyorsa tıbbi değerlendirme.


Bu bölüm için literatür notu (URL):


Referans aralıklar ve ölçüm eşikleri tablosu

Parametre

Genel örnek aralık / kılavuz eşiği

Sahada nasıl okunur (koç notu)

Hematokrit (erkek)

40.7–50.3%

Trend + bağlam esastır; >54% tıbbi kırmızı çizgi.

Hemoglobin (erkek)

13.8–17.2 g/dL

HCT ile birlikte okunur; “yüksek” bazen dehidrasyon gösterebilir.

RBC (erkek)

4.7–6.1 milyon/µL

Eritrositoz şüphesi için HCT/Hb ile birlikte değerlendirilir.

Klinik BP (ESC/ESH & Rus 2024)

≥140/90

Ev/ABPM ile doğrulama, fenotip ayıklaması.

Ev BP ortalaması

≥135/85

Sporcu için en değerli trend verisi.

24s ABPM ortalama

≥130/80

Maskeli/beyaz önlük ayrımı için güçlü.

ACC/AHA sınıflaması (özet)

Stage 1: 130–139 veya 80–89; Stage 2: ≥140 veya ≥90

Klinik kullanımda kategori farkını bil; evde yine 135/85 sürücüdür.

ApoB hedefleri (ESC/EAS)

<65 (çok yüksek), <80 (yüksek), <100 (orta)

LDL normal olsa bile ApoB yüksekse “parçacık yükü” kaçabilir.

HDL ve TG hedefi

Spesifik hedef yok

HDL’ye takılıp ApoB’yi kaçırma.

Eşiğe göre aksiyon tablosu

Durum

Koç aksiyonu

Tıbbi yönlendirme noktası

Ev ortalama BP ≥135/85

7 gün HBPM protokolünü doğru uygulat, ortalama çıkar

Persistan yüksekse hekim değerlendirmesi

>180/120 veya semptomlu çok yüksek BP

Ölçümü tekrar etme takıntısı yok

Acil değerlendirme

HCT yükseliş trendi

Pre‑analitiği düzelt, 1–2 hafta içinde tekrar

Semptom/kırmızı çizgi varsa hekim

HCT >54%

Koç alanı dışı

Hekim; TT literatüründe eşik net

Ferritin <30 + Hb normal

Demir paneli tamamla, performans sinyali izle

Çok düşük/sebat eden düşüşte hekim

ApoB hedef üstü

Kilo/stres/yaşam tarzı ve tıbbi işbirliği planla

Risk profiline göre klinik hedefleme

Ferritin–HCT–ApoB eşik karşılaştırması

Parametre

Sarı bayrak (saha)

Kırmızı bayrak (tıbbi)

Ferritin

15–30 bandına iniş

<15 veya semptom/anemi şüphesi

Hematokrit

Kişisel bazale göre hızlı yükseliş

>54% veya hiperviskozite semptomları

ApoB

Risk düzeyine göre hedef üstü

Persistan yüksek + BP yüksekliği/klinik riskler

Vaka karşılaştırma tablosu

Profil

Tipik bulgu seti

Ana risk

Koç stratejisi

Sedanter

Ev BP yüksek, ApoB yüksek

Kronik KV risk

HBPM doğrulama + hekim yönlendirme

Amatör sporcu

Ferritin düşük, Hb normal

IDNA/perf düşüşü

Demir paneli + yük/enerji düzeni

IFBB PRO enhanced

HDL düşük, ApoB/LDL yüksek, BP trend yüksek, HCT yükseliyor

Kombine yük

Trend takibi + tıbbi işbirliği + kırmızı çizgi uyarısı

Mermaid şemaları

Mermaid timeline — takip planı


Mermaid ilişki diyagramı — HCT/BP/Ferritin/ApoB bağlantısı

flowchart LR

A[Maruziyetler + kilo + stres + uyku] --> B[BP yükselme eğilimi]

A --> C[Eritropoez artışı]

C --> D[Hb/HCT yükselir]

C --> E[Demir kullanımı artar]

E --> F[Ferritin düşer]

D --> G[Viskozite/hemodinamik yük artabilir]

G --> B

A --> H[Lipit kayması: HDL düşer, LDL/ApoB artar]

H --> I[Aterojenik partikül yükü (ApoB) artar]

I --> J[Damar riski artar]

B --> J

F --> K[Performans/toparlanma düşebilir]

Sık Sorulan Sorular (SSS)

Hematokrit yüksek olması sporcu için her zaman tehlikeli midir?Hayır. Hematokrit tek başına değerlendirilmez. Hidrasyon durumu, tansiyon, ferritin ve lipit profili ile birlikte okunmalıdır. Sorun, hematokritin sürekli yükselmesi ve tansiyonla birlikte seyretmesidir.

Ferritin düşüklüğü her zaman demir eksikliği anlamına mı gelir?Hayır. Enhanced sporcularda artan eritropoez nedeniyle demir depoları kullanılabilir ve ferritin düşebilir. Bu durum bağlamından koparılıp otomatik olarak demir takviyesiyle çözülmemelidir.

Hematokrit yükselirken ferritin düşmesi normal midir?Evet. Alyuvar üretimi arttığında vücut demiri depodan çeker. Bu fizyolojik bir süreçtir ancak kontrol edilmezse performans ve dolaşım sistemi zorlanabilir.

ApoB neden LDL’den daha önemlidir?LDL kandaki kolesterol miktarını, ApoB ise damar içinde dolaşan aterojenik parçacık sayısını gösterir. Parçacık sayısı arttıkça damar riski yükselir.

HDL yüksekse kalp damar riski yok sayılabilir mi?Hayır. HDL miktarı tek başına yeterli değildir. Enhanced sporcularda HDL fonksiyonu baskılanmış olabilir. ApoB ve trigliseridlerle birlikte değerlendirilmelidir.

Enhanced sporcularda tansiyon neden daha kolay yükselir?Artan kan viskozitesi, sodyum-su dengesindeki dalgalanmalar, endotelyal stres ve hormonal etkiler tansiyonu yükselmeye yatkın hale getirir.

Kan tahlilleri ne sıklıkla yapılmalıdır?Enhanced sporcularda off-season ve hazırlık dönemlerinde genellikle 8–12 haftalık periyotlarla trend takibi yapılması idealdir. Tek bir tahlil yeterli değildir.

Bu değerler yüksekse sporu bırakmak gerekir mi?Hayır. Ama programlama, yük yönetimi ve sağlık takibi profesyonelce revize edilmelidir. Amaç sporu bırakmak değil, sistemi sürdürülebilir hale getirmektir.


Görsel arama sorguları (İngilizce/Rusça)

EN: "home blood pressure monitoring correct posture arm supported cuff heart level"

EN: "how to choose blood pressure cuff size upper arm"

EN: "ambulatory blood pressure monitoring ABPM device 24 hour"

EN: "hematocrit blood viscosity relationship diagram"

EN: "testosterone erythrocytosis mechanism hepcidin ferritin EPO diagram"

EN: "apolipoprotein B LDL particle number infographic apoB vs LDL-C"

RU: "домашнее измерение артериального давления правильное положение манжета плечо"

RU: "как выбрать размер манжеты тонометра плечо"

RU: "суточное мониторирование артериального давления СМАД прибор"

RU: "гематокрит вязкость крови схема"

RU: "тестостерон эритроцитоз гепсидин ферритин эритропоэтин схема"

RU: "аполипопротеин B апоВ количество атерогенных частиц инфографика"


Öncelikli kaynak listesi (PMC/PubMed/AHA/ESC ve Rus kılavuzları)

BP eşikleri ve eşdeğer tablolar (Rus 2024): https://old.scardio.ru/content/Guidelines/2024_AG.pdf

ApoB klinik pratik derlemesi (PMC): https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11219008/

Non-fasting lipid konsensüsü (PMC): https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4929379/

Testosteron-eritrositoz klinik özet (PMC): https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5647167/

Eritrositoz ve HCT>54 eşik tartışması (PMC): https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5690890/

Testosteron-eritropoez mekanizması: ferritin/hepcidin düşüşü (PMC): https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4022090/

Testosteron-eritrositozda flebotomi tartışması (PMC): https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11466264/

Sporcuda demir ve performans derlemesi (PMC): https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10608302/

Rus demir eksikliği klinik kılavuzu (PDF): https://webmed.irkutsk.ru/doc/pdf/kr669.pdf

AAS ve lipid değişimleri (PMC): https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8087567/

Hematokrit normal aralık (MedlinePlus): https://medlineplus.gov/ency/article/003646.htm

Hemoglobin normal aralık (MedlinePlus): https://medlineplus.gov/ency/article/003645.htm

RBC normal aralık (MedlinePlus): https://medlineplus.gov/ency/article/003644.htm

Yorumlar

bottom of page