İlaç Kullanan Her Sporcu “Size” Olarak Büyür mü?

Büyük Vücut Dopingin, Küçük Vücut Natürelliğin Kanıtı Değildir

Spor dünyasında yıllardır devam eden çok ciddi bir algı problemi var:

“Sporcu küçükse natüreldir; büyüdüyse ilaç kullanmaya başlamıştır.”

Bu düşünce özellikle vücut geliştirme ve fitness çevrelerinde o kadar normalleştirildi ki insanların önemli bir bölümü dopingi yalnızca kas hacmi üzerinden okumaya başladı.

Bir sporcu daha önce nispeten küçük, estetik ve simetrik bir fizik sergilerken kendisini “natürel sporcu” olarak tanıtıyor. Türkiye şampiyonluğu, Avrupa derecesi veya farklı federasyonlarda çeşitli unvanlar elde ediyor. Daha sonra profesyonel kart hedeflediğini açıklıyor ve birkaç sezon içerisinde daha iri, daha dolu ve daha keskin bir görüntüye ulaşıyor.

Ardından hikâye genellikle şöyle anlatılıyor:

“Natürelken böyleydim. Şimdi profesyonel seviyeye çıkmak için destek kullanmaya başladım. Görüyorsunuz, hacmim arttı.”

Bu anlatı dışarıdan bakıldığında oldukça ikna edici görünebilir. Ancak bilimsel ve sportif gerçeklik açısından son derece eksiktir.

Çünkü bir sporcunun önceki yıllarda daha küçük görünmesi, o yıllarda kesinlikle doping kullanmadığını göstermez. Aynı şekilde sonraki yıllarda büyümesi de doping kullanımının tam olarak o tarihte başladığını kanıtlamaz.

Vücut büyüklüğü bir doping testi değildir.

Önce Temel Soruyu Doğru Soralım

“İlaç kullanan her sporcu büyür mü?” sorusunun cevabı şudur:

Hayır. Her doping kullanan sporcu, vücut geliştirmeci büyüklüğüne ulaşmaz.

Çünkü doping tek bir maddeyi, tek bir amacı veya tek bir fiziksel sonucu ifade etmez.

Dünya Anti-Doping Ajansının yasaklılar listesinde yalnızca anabolik-androjenik steroidler bulunmaz. Anabolik ajanların yanında peptit hormonları, büyüme faktörleri, kan yapımını veya oksijen taşınmasını etkileyen ajanlar, uyarıcılar, beta-2 agonistler, hormon ve metabolizma düzenleyicileri, diüretikler ve maskeleyici ajanlar gibi farklı sınıflar yer alır. Dolayısıyla “dopingli sporcu” kavramı yalnızca iri kaslı vücut geliştiriciyi tanımlamaz.

Bir bisikletçi, maratoncu, yüzücü, halterci, sprinter, dövüşçü ve vücut geliştirmeci performans artırıcı maddeleri aynı amaçla kullanmaz.

Bir dayanıklılık sporcusu için öncelik şunlar olabilir:

• Oksijen taşıma kapasitesi,

• Yorgunluğun geciktirilmesi,

• Toparlanma,

• Yarış ağırlığının korunması,

• Güç/ağırlık oranı.

Bir halterci veya powerlifting sporcusu için öncelik:

• Maksimal kuvvet,

• Sinir-kas verimliliği,

• Antrenman yoğunluğunu tolere edebilme,

• Kilo kategorisini aşmadan performans geliştirme olabilir.

Bir vücut geliştirmeci içinse hedef:

• Kas hacmi,

• Kas doluluğu,

• Yağsız kütle,

• Kondisyon,

• Kas ayrımı,

• Sahne görüntüsüdür.

Bu sporcuların hepsi yasaklı performans artırıcı yöntemlere başvurmuş olabilir. Fakat hepsinin fiziksel görüntüsü aynı olmaz.

Çünkü kullanım amacı farklıdır.

Doping Kullanmak ile Maksimum Kas Hacmi Hedeflemek Aynı Şey Değildir

Toplumdaki en büyük hata, “doping kullanımı” ile “maksimum hipertrofi hedefi” kavramlarını eş anlamlı kabul etmektir.

Oysa bir sporcunun kas hacmini ne kadar artıracağı yalnızca dışarıdan aldığı hormonal desteğe bağlı değildir. Sonuç, çok sayıda değişkenin birleşimidir:

• Toplam enerji alımı,

• Kalori fazlası veya kalori açığı,

• Protein ve karbonhidrat yeterliliği,

• Antrenman hacmi ve şiddeti,

• Kas üzerine uygulanan mekanik gerilim,

• Toparlanma kapasitesi,

• Uyku,

• Genetik yanıt,

• Geçmiş antrenman yaşı,

• Kullanılan maddelerin sınıfı,

• Toplam maruziyet,

• Kullanım süresi,

• Bireysel reseptör duyarlılığı,

• Sağlık sorunları,

• Branşın gerektirdiği vücut ağırlığı.

Bu yüzden aynı yasaklı madde sınıfına maruz kalan iki sporcudan biri belirgin şekilde büyürken diğeri dışarıdan hâlâ “normal atletik” görünebilir.

Bilim Ne Söylüyor?

Anabolik-androjenik steroidlerin yağsız vücut kütlesini, kas boyutunu ve bazı kuvvet ölçümlerini artırabildiği tartışmalı değildir. Sistematik incelemeler, sağlıklı ve egzersiz yapan yetişkinlerde anabolik steroid kullanımının yağsız kütlede orta düzeyde, kuvvette ise daha değişken artışlarla ilişkili olduğunu göstermektedir. Ancak çalışmaların dozları, süreleri, katılımcı profilleri ve yan etki bildirimleri arasında ciddi farklılıklar vardır.

Deneysel araştırmalarda testosteron maruziyeti arttıkça yağsız kütle artışının da ortalama olarak yükseldiği gözlenmiştir. Örneğin kontrollü bir doz-yanıt çalışmasında haftalık testosteron maruziyeti yükseldikçe yağsız vücut kütlesindeki artış da basamaklı şekilde yükselmiştir. Bu bulgu androjenlerin kas gelişimi üzerinde dozla ilişkili bir etkisi olabileceğini gösterir. Fakat bu çalışma, herkesin aynı sonucu alacağını veya daha fazla kullanımın sınırsız ve güvenli büyüme yaratacağını göstermez.

Başka bir kontrollü çalışmada supr fizyolojik testosteron maruziyetinin tek başına yağsız kütleyi artırabildiği, direnç antrenmanıyla birleştiğinde kas boyutu ve kuvvet artışlarının daha belirgin olabildiği gösterilmiştir. Buradaki kritik ifade “birleştiğinde” kelimesidir. Madde, antrenman, beslenme ve toparlanma birbirinden bağımsız değildir.

Dolayısıyla bilim bize şunu söyler:

Anabolik ilaçlar kas gelişimi için güçlü bir avantaj sağlayabilir; fakat sonuç yine de kullanılan toplam sistemin ürünüdür.

Burada önemli bir bilimsel dürüstlük notu da düşmek gerekir: Görsel kas büyüklüğünden bir sporcunun doping durumunu belirlemeyi doğrudan inceleyen, tek başına bütün soruyu çözen bir “umbrella review” bulunmamaktadır. Konuyu; anabolik ajanlar, hipertrofi, enerji dengesi, protein alımı, direnç antrenmanı ve anti-doping literatüründeki sistematik incelemeler ile meta-analizleri birlikte değerlendirerek yorumlamak gerekir.

Kalori Yoksa Potansiyelin Tamamı Kullanılamaz

Kas dokusu enerji gerektiren bir dokudur.

Bir kişi ne kadar güçlü hormonal ortam oluşturursa oluştursun, uzun süreli ve ciddi enerji açığında maksimum kas kütlesi inşa etmesi beklenmez. Enerji açığı, kas protein sentezini, antrenman performansını ve toparlanmayı sınırlayabilir. Uzun süreli enerji yetersizliğinin direnç antrenmanından elde edilen yağsız kütle kazanımlarını olumsuz etkileyebildiği meta-analiz düzeyinde gösterilmiştir.

Buna karşılık büyümek isteyen bir sporcunun kontrollü bir enerji fazlasından yararlanması mümkündür. Ancak “ne kadar fazla kalori, o kadar fazla kas” anlayışı da doğru değildir.

Direnç antrenmanı yapan bireylerde yapılan bir çalışmada daha büyük enerji fazlalarının, kas kalınlığı ve kuvvet kazanımını aynı ölçüde artırmadan deri kıvrımı ve yağlanmayı daha fazla yükseltebildiği görülmüştür. Başka bir ifadeyle, fazla kalorinin önemli bir kısmı kasa değil yağa dönüşebilir.

Bu nedenle bir sporcunun büyümesi şu denklemle açıklanamaz:

İlaç aldı = büyüdü.

Daha doğru denklem şudur:

Hormonal ortam × yeterli enerji × uygun protein × etkili antrenman × toparlanma × zaman × genetik yanıt = ortaya çıkan fizik.

Bu çarpanlardan biri ciddi şekilde düşükse toplam sonuç da sınırlı kalır.

Protein ve Antrenman Uyarısı Hâlâ Gereklidir

Meta-analizler, protein alımının direnç antrenmanına bağlı kas ve kuvvet kazanımlarını desteklediğini göstermektedir. Fakat protein desteğinin etkisi, yeterli bir antrenman uyarısı bulunmadığında sınırlıdır.

Bu nokta ilaç kullanan sporcular için de geçerlidir.

Anabolik ajanlar kötü programı, yetersiz beslenmeyi ve düzensiz yaşamı sihirli biçimde ortadan kaldırmaz. Bir sporcu hormon kullanmasına rağmen:

• Yetersiz kalori alıyorsa,

• Protein tüketimi düzensizse,

• Antrenmanlarında progresif yüklenme yoksa,

• Sürekli program değiştiriyorsa,

• Uykusu yetersizse,

• Yoğun stres altındaysa,

• Sindirim sorunları nedeniyle besinleri kullanamıyorsa,

• Uzun süreli sakatlık yaşıyorsa,

beklenen hacim artışına ulaşamayabilir.

Hatta sahada çok sık gördüğümüz üzere kişi ilaçlı olmasına rağmen yıllarca aynı fiziksel seviyenin çevresinde dolaşabilir.

“Aynı Miligramı Kullananlar Aynı Büyür” Düşüncesi de Yanlıştır

İnsanlar bazen olayı yalnızca toplam miligram üzerinden yorumlar:

“Şu kadar kullanıyorsa şu kadar büyümelidir.”

Bu da aşırı basitleştirilmiş bir yaklaşımdır.

Birincisi, farklı maddelerin farmakolojik özellikleri, anabolik-androjenik etkileri, östrojenik dönüşümleri, sıvı dengesi üzerindeki etkileri ve yan etki profilleri aynı değildir.

İkincisi, bireylerin yanıtları aynı değildir. Aynı maruziyet altında:

• Bir kişi daha fazla yağsız kütle kazanabilir,

• Bir kişi daha fazla sıvı tutabilir,

• Bir kişi kuvvet kazanıp hacim olarak sınırlı kalabilir,

• Bir kişinin iştahı ve antrenman kapasitesi artabilir,

• Bir diğeri yan etkiler nedeniyle programını sürdüremeyebilir.

Üçüncüsü, kullanılan madde miktarıyla organizmanın gerçekten maruz kaldığı etkin madde miktarı her zaman aynı değildir. Sahte ürün, düşük dozlanmış ürün, uygulama problemi, bireysel metabolizma ve laboratuvar farklılıkları gibi değişkenler sonucu değiştirebilir.

Bu nedenle miligram sayısını bilmek bile tek başına ortaya çıkacak fiziği tahmin etmeye yetmez.

Üstelik doz yükseldikçe sağlık risklerinin de yükselmesi mümkündür. Güncel meta-analizler anabolik steroid kullanımını kan basıncı artışı, lipid profilinin bozulması ve kardiyovasküler risk göstergeleriyle ilişkilendirmektedir.

Dolayısıyla mesele yalnızca “ne kadar büyürüm?” değildir.

Asıl soru şudur:

Bu büyümenin biyolojik bedeli ne olacaktır?

Keskin Görünmek Her Zaman Daha Fazla Kas Demek Değildir

Bir sporcunun sahnede daha büyük görünmesi, her zaman çok büyük miktarda yeni kas dokusu kazandığı anlamına gelmez.

Görsel büyüklüğü etkileyen birçok unsur vardır:

• Yağ oranının düşmesi,

• Kas glikojeninin artması,

• Hücre içi ve hücre dışı sıvı dağılımı,

• Poz verme becerisi,

• Sahne ışığı,

• Bronzlaştırıcı ürünler,

• Bel çevresinin küçülmesi,

• Omuz ve sırt genişliğinin daha belirgin hale gelmesi,

• Kas ayrımının artması,

• Fotoğraf açısı,

• Pump,

• Filtre ve görüntü düzenleme.

Örneğin bir sporcu bel çevresini küçültüp omuz ve sırtını bir miktar geliştirdiğinde, tartıda çok büyük fark olmamasına rağmen görsel olarak çok daha iri algılanabilir.

Bunun tam tersi de mümkündür. Sporcu ciddi miktarda kilo alır fakat yağlanma, ödem ve kötü kondisyon nedeniyle kaslı değil yalnızca ağır görünür.

Bu yüzden:

Kilo artışı, kas artışı ve sahne üzerinde büyük görünmek üç ayrı kavramdır.

Dopingli Bir Sporcu Neden Küçük Kalmak İsteyebilir?

Bazı branşlarda büyük kas kütlesi avantaj değil, doğrudan dezavantajdır.

Bir bisikletçi gereksiz üst vücut kası taşımak istemez. Çünkü bu ağırlığı dağ etaplarında taşımak zorundadır.

Bir dövüş sporcusu kilo kategorisini aşmak istemez.

Bir uzun mesafe koşucusu fazla kas kütlesinin enerji maliyetini taşımak istemez.

Bir halterci veya güç sporcusu belirli bir kilo kategorisinde maksimum kuvvet üretmeye çalışabilir.

Bu nedenle bu sporcuların hedefi “daha büyük vücut” değil, belirli bir vücut ağırlığında daha fazla performanstır.

Doping kullanımı varsa bile kullanım amacı hipertrofi olmayabilir. Madde veya yöntem;

• Toparlanmayı hızlandırmak,

• Daha fazla antrenman yapabilmek,

• Yarış döneminde kas kaybını azaltmak,

• Oksijen taşıma kapasitesini etkilemek,

• Uyanıklık ve agresifliği artırmak,

• Vücut ağırlığını veya suyu yönetmek,

amacıyla tercih edilmiş olabilir.

Bu sporcu dışarıdan küçük görünebilir ve yine de anti-doping kuralları açısından dopingli olabilir.

“Ben Küçükken Natüreldim, Büyüyünce İlaçlı Oldum” Hikâyesi Neden Sorgulanmalıdır?

Bir sporcunun kendi geçmişi hakkında yaptığı açıklama tek başına bilimsel kanıt değildir.

İnsanların en sık yaptığı hata şudur:

Önce sporcunun anlatısına inanırlar, ardından görüntülerini bu anlatıya göre yorumlarlar.

Sporcu “o zaman natüreldim” dediğinde küçük fiziğini natürelliğin kanıtı olarak görürler. “Şimdi ilaçlıyım” dediğinde büyümeyi ilaca bağlarlar.

Oysa aynı görüntüler başka şekillerde de açıklanabilir:

• Sporcu daha önce de yasaklı madde kullanmış fakat düşük kalorili kalmış olabilir.

• Önceki dönemde kullanılan yöntem hipertrofi odaklı olmayabilir.

• Antrenman sistemi yetersiz olabilir.

• Sporcu daha sonra daha iyi koçluk almaya başlamış olabilir.

• Beslenmesini ilk kez düzenlemiş olabilir.

• Daha yüksek vücut ağırlığını kabul etmiş olabilir.

• Önceden yanlış kategori için hazırlanmış olabilir.

• Yıllar içerisinde doğal olarak antrenman yaşı kazanmış olabilir.

• Kullanım süresi, toplam maruziyet veya farmakolojik yaklaşım değişmiş olabilir.

• Önceki dönemlerin “natürel” olduğu yalnızca kişinin kendi beyanına dayanıyor olabilir.

Burada kesin suçlama yapmak doğru değildir. Ancak kesin inanmak da doğru değildir.

Natürellik bir görsel değerlendirme değil, doğrulanması oldukça zor bir geçmiş maruziyet iddiasıdır.

Tek bir yarış günü yapılan test bile sporcunun hayatı boyunca hiç yasaklı madde kullanmadığını kanıtlamaz. Anti-doping sistemlerinin biyolojik pasaport gibi uzun dönemli takip modellerine yönelmesinin nedenlerinden biri de tek bir örnek yerine biyobelirteçlerin zaman içerisindeki değişimini değerlendirmektir.

Bu nedenle “testten geçti, öyleyse ömür boyu natüreldir” çıkarımı da bilimsel olarak savunulamaz.

Negatif Test, Ömür Boyu Natürellik Belgesi Değildir

Bir doping testi belirli bir zamanda, belirli bir örnekte, belirli maddeleri veya bunların metabolitlerini tespit etmeye çalışır.

Test sonucu negatif çıktığında söylenebilecek şey şudur:

İlgili numunede, kullanılan test yönteminin tespit sınırları içerisinde raporlanabilir bir yasaklı madde bulgusu saptanmamıştır.

Fakat negatif test;

• Sporcunun daha önce hiç kullanmadığını,

• Yarıştan aylar önce kullanmadığını,

• Tespit penceresi dışında kalmadığını,

• Test panelinde bulunmayan bir yöntem kullanmadığını,

• Performans avantajının geçmiş maruziyetten kalmadığını,

otomatik olarak kanıtlamaz.

Bu nedenle anti-doping dünyasında yalnızca pozitif test sayısına bakarak gerçek doping yaygınlığını belirlemek zordur. Dolaylı tahmin yöntemleriyle yapılan çalışmalar, testlerde yakalanan vaka oranı ile gerçek kullanım oranının aynı olmayabileceğini göstermektedir.

Natürel Sporcunun Büyük, İlaçlı Sporcunun Küçük Olması Mümkün mü?

Evet, mümkündür.

Çok iyi genetiğe, uzun antrenman geçmişine, güçlü kas yapısına, iyi beslenmeye ve doğru programa sahip bir natürel sporcu; kötü genetikli, düzensiz yaşayan, yetersiz beslenen ve yanlış antrenman yapan ilaçlı bir sporcudan daha büyük görünebilir.

Fakat bu durum şu anlama gelmez:

“İlaçların etkisi yoktur.”

Sadece şunu gösterir:

İlaç kullanımı, bütün diğer değişkenleri otomatik olarak eşitlemez.

Bir yarış otomobiline güçlü motor koyabilirsiniz. Ancak şasi kötüyse, lastikler yetersizse, yakıt yanlışsa ve sürücü aracı kullanamıyorsa o motorun bütün gücü piste aktarılamaz.

İnsan vücudunda da benzer bir durum vardır.

Farmakoloji kapasiteyi artırabilir. Ancak bu kapasitenin ne kadarının kas dokusuna, kuvvete, dayanıklılığa veya görsel kaliteye dönüşeceği sistemin geri kalanına bağlıdır.

Genetik Yanıt Neden Bu Kadar Önemlidir?

Direnç antrenmanına verilen hipertrofi yanıtı kişiler arasında ciddi farklılık gösterebilir. Aynı antrenman programını uygulayan kişilerde kas gelişimi eşit değildir.

Genetik yapı;

• Kas lifi dağılımı,

• İskelet genişliği,

• Kas karınlarının uzunluğu,

• Tendon bağlantıları,

• Androjen sinyalizasyonu,

• Uydu hücre yanıtı,

• Kas protein sentezi,

• İnsülin duyarlılığı,

• Yağ depolama eğilimi,

• Toparlanma kapasitesi,

gibi birçok değişkeni etkileyebilir.

Bu nedenle aynı programı ve benzer farmakolojik desteği kullanan iki sporcudan biri uluslararası seviyeye yaklaşırken diğeri yalnızca ortalama bir salon fiziğine ulaşabilir.

İlaç genetik sınırların üzerinde bir avantaj yaratabilir. Fakat herkesi aynı genetiğe dönüştürmez.

İlaç Kas Üretmez; Kas Üretme Ortamını Değiştirir

Bu cümle konunun özüdür:

İlaç doğrudan hazır kas dokusu vermez. Kas üretme, kası koruma, antrenmana cevap verme ve toparlanma ortamını değiştirir.

Kas dokusunun büyümesi için yine de tekrar eden mekanik gerilim, amino asit erişimi, yeterli enerji ve toparlanma gerekir. Kas hipertrofisinin temel mekanizmaları arasında mekanik gerilim başta olmak üzere farklı hücresel sinyaller yer alır.

Farmakolojik destek bu süreçlerin bazılarını güçlendirebilir veya katabolik koşullarda kas kaybını azaltabilir. Ancak sporcunun yaptığı antrenmanın niteliği, hangi kasların ne kadar uyarıldığı ve bu uyarının yıllarca nasıl ilerletildiği hâlâ belirleyicidir.

Bu nedenle sahada şu iki sporcuyu da görürüz:

Birinci sporcu yüksek riskli kullanım geçmişine rağmen kötü antrenman ve beslenme nedeniyle vasat görünür.

İkinci sporcu çok daha kontrollü bir toplam sistem içerisinde olağanüstü bir görsel gelişim gösterir.

Dışarıdan yalnızca vücutlarına bakarak hangisinin daha fazla madde kullandığını

söylemek mümkün değildir.

“Daha Keskin Oldum” Sözü de Tek Başına Bir Şey Kanıtlamaz

Keskinlik yalnızca anabolik ajanlarla açıklanamaz.

Bir sporcunun daha kuru ve ayrıntılı görünmesi;

• Kalori açığı,

• Yağ kaybı,

• Karbonhidrat yönetimi,

• Sodyum ve sıvı dengesi,

• Diüretik kullanımı,

• Uyarıcı veya metabolik ajanlar,

• Tiroid fonksiyonlarını etkileyen uygulamalar,

• Antrenman yükü,

• Poz verme,

• Işıklandırma,

gibi birçok faktörle ilişkili olabilir.

Üstelik bazı yasaklı maddeler kas hacmini çok artırmadan performans, yağ kaybı veya sahne kondisyonu üzerinde avantaj sağlayabilir.

Dolayısıyla bir sporcu çok iri olmadan da dopingin sağladığı avantajlardan yararlanmış olabilir.

Branşa Göre “Başarılı Doping Sonucu” Değişir

Vücut geliştirmede başarılı sonuç daha fazla kas ve daha iyi kondisyon olabilir.

Bisiklette başarılı sonuç daha yüksek sürdürülebilir güç ve daha iyi toparlanma olabilir.

Halterde başarılı sonuç daha fazla kaldırış gücü olabilir.

Sprinting branşlarında patlayıcı kuvvet ve tekrar eden yüksek yoğunluklu performans olabilir.

Dövüş sporlarında antrenman hacmini tolere etmek, kilo keserken kas ve performans korumak olabilir.

Bu nedenle sporcunun dopingli olup olmadığını kas büyüklüğünden anlamaya çalışmak, otomobilin yakıt türünü yalnızca dış görünüşünden tahmin etmeye benzer.

Bazı sonuçlar görünürdür, bazıları değildir.

Toplum Neden “Büyük = İlaçlı” Formülüne İnanıyor?

Çünkü bu formül basittir.

İnsan zihni karmaşık sistemleri tek bir neden üzerinden açıklamayı sever.

Sporcu büyüdü: İlaç kullandı.

Sporcu küçük: Natürel.

Sporcu kuru: Çok disiplinli.

Sporcu güçlü: Genetik.

Gerçekte ise elit performans çok faktörlüdür.

Ayrıca sosyal medya sporculara kendi hikâyelerini kontrol etme imkânı verir. Sporcu geçmişini istediği şekilde dönemlere ayırabilir:

“Natürel dönemim.”

“İlk destekli dönemim.”

“Profesyonelliğe geçişim.”

“Gerçek büyümeye başladığım sezon.”

İzleyici bu anlatının laboratuvarla doğrulanmış bir kayıt değil, kişinin kendi beyanı olduğunu unutabilir.

Bir Sporcunun Natürel Olduğunu Görüntüden Anlayabilir miyiz?

Kesin olarak hayır.

Bazı fiziksel özellikler şüphe uyandırabilir. Ancak şüphe, kanıt değildir.

Aynı şekilde daha mütevazı bir fizik de natürellik kanıtı değildir.

Çünkü dış görünüş bize şunları söylemez:

• Geçmiş kullanım öyküsünü,

• Kullanılan madde sınıfını,

• Kullanım zamanlamasını,

• Bırakma süresini,

• Kullanım amacını,

• Bireysel yanıtı,

• Yapılan testlerin kapsamını,

• Uzun dönemli biyolojik takibi.

Bu nedenle profesyonel yaklaşım şudur:

Görüntü üzerinden kesin hüküm verilmez; fakat yalnızca kişinin anlatısına dayanarak da kesin natürellik kabul edilmez.

Saha Deneyimi Bize Ne Gösteriyor?

Yıllardır sporcuları hazırlayan bir koç olarak sahada gördüğüm tablo oldukça nettir:

İlaç kullandığı hâlde büyüyemeyen çok fazla sporcu vardır.

Daha da önemlisi, bu sporcuların önemli bir bölümü problemin ilaç miktarı olduğunu düşünür. Oysa gerçek problem çoğu zaman şuralardadır:

• Günlük kalori takibi yapılmıyordur.

• Kilo artış hızı ölçülmüyordur.

• Antrenman performansı kayıt altına alınmıyordur.

• Hareketler hedef kasa gitmiyordur.

• Programda yeterli progresyon yoktur.

• Sindirim sistemi beslenme hacmini kaldıramıyordur.

• Uyku ve stres yönetimi bozuktur.

• Sporcu haftalarca iyi gidip sonra sistemi bırakıyordur.

• Sürekli yeni ilaç eklenirken temel süreç ölçülmüyordur.

Böyle bir düzende farmakoloji gelişimin aracı olmaktan çıkıp hataların üzerini örten bir bahaneye dönüşür.

Sahada ayrıca şu durum da çok sık görülür:

Sporcu yıllardır belirli maddeleri kullanıyordur fakat düşük vücut ağırlığında kalıyordur. Daha sonra kalorisini artırır, antrenmanını düzeltir, kilo almaktan korkmayı bırakır ve birkaç sezon içerisinde ciddi biçimde büyür.

Dışarıdan bakan kişi ise büyümeyi şu şekilde yorumlar:

“Demek ki şimdi ilaç kullanmaya başladı.”

Hayır. Belki şimdi yalnızca ilk kez büyümeye uygun bir sistem kurmuştur.

Asıl Ayrım: Kullanıyor mu, Nasıl Görünüyor mu?

Bu iki soruyu birbirinden ayırmak zorundayız:

1. Sporcu yasaklı bir madde veya yöntem kullanıyor mu?

Bu anti-doping, etik ve sağlıkla ilgili bir sorudur.

2. Sporcu ne kadar büyük, güçlü veya kondisyonlu görünüyor?

Bu ise genetik, beslenme, antrenman, farmakoloji, toparlanma ve branş hedeflerinin birleşimiyle ilgili bir sorudur.

Birinci sorunun cevabı ikinci sorunun görüntüsünden çıkarılamaz.

Küçük bir sporcu dopingli olabilir.

Büyük bir sporcu natürel olabilir.

İlaç kullanan bir sporcu büyüyebilir.

İlaç kullanan başka bir sporcu büyümeyebilir.

Bir sporcu düşük vücut ağırlığında performans avantajı hedefleyebilir.

Başka bir sporcu ise yüksek vücut ağırlığı ve maksimum kas kütlesi hedefleyebilir.

Sonuç: İlaç Kullanımı Bir Anahtar Olabilir, Fakat Kapıyı Tek Başına Açmaz

Anabolik ilaçlar kas gelişimi için güçlü bir biyolojik avantaj sağlayabilir. Bunu inkâr etmek bilimsel verileri inkâr etmek olur.

Ancak her ilaç kullanan sporcunun devasa bir vücut geliştirmeciye dönüşeceğini düşünmek de aynı derecede yanlıştır.

Ortaya çıkan fizik;

• Ne kadar enerji alındığına,

• Enerjinin nasıl kullanıldığına,

• Antrenman kalitesine,

• Toparlanma kapasitesine,

• Genetik yapıya,

• Branş hedefine,

• Farmakolojik maruziyetin niteliğine,

• Süreye,

• Sağlık durumuna,

• Sporcunun sistemi ne kadar sürdürebildiğine bağlıdır.

Bu nedenle bir sporcunun eski fotoğrafı küçük, yeni fotoğrafı büyük diye şu sonuca varamayız:

“Eskiden natüreldi, şimdi ilaçlı.”

Aynı şekilde bir sporcunun iri olmaması da onun temiz olduğunu kanıtlamaz.

Doping, bir beden ölçüsü değildir.

Natürellik, bir fotoğraf filtresi değildir.

Kas büyüklüğü ise tek başına ne geçmiş kullanımın ne de mevcut kullanımın kesin göstergesidir.

Bir sporcuyu değerlendirirken yalnızca omuz genişliğine, tartı kilosuna veya ne kadar kuru göründüğüne değil; branşına, performans hedeflerine, uzun dönemli gelişim çizgisine, test sistemine ve ortaya koyduğu iddiaların doğrulanabilirliğine bakmak gerekir.

Çünkü profesyonel sporda gerçek soru şu değildir:

“Bu adam ne kadar büyük?”

Gerçek soru şudur:

Bu performans hangi biyolojik, sportif ve farmakolojik sistemin sonucudur?

Yazar Hakkında

IFBB PRO COACH CAN ÜNAL

Antrenör | Promotör | Sistem Kurucu | Sahne Mentoru

Can Ünal; vücut geliştirme, sahne hazırlığı, sporcu gelişimi, pozlama, kondisyon yönetimi ve uzun vadeli performans planlaması alanlarında çalışan profesyonel bir koçtur. Sporcuların yalnızca fiziksel görüntülerini değil; antrenman, beslenme, toparlanma, sahne stratejisi ve sürdürülebilir gelişim süreçlerini bütüncül olarak değerlendirir.

Web: www.ifbbprocoach.comInstagram: @vucut.hocasiYouTube: @vucut_hocasi

E-posta: canunal@ifbbprocoach.com

Bilimsel Kaynaklarda Kullanılan Başlıca Kanıt Alanları

Bu makalede; anabolik-androjenik steroidlerin yağsız kütle ve kuvvet üzerindeki etkilerini inceleyen kontrollü çalışmalar, sistematik incelemeler ve meta-analizler; direnç antrenmanı hipertrofisi, protein alımı, enerji fazlası ve enerji açığı literatürü ile WADA’nın güncel yasaklı madde sınıflandırmaları birlikte değerlendirilmiştir.

Sağlık uyarısı: Anabolik-androjenik steroidler ve diğer performans artırıcı maddeler ciddi kardiyovasküler, hormonal, psikolojik, üreme sistemi ve metabolik riskler taşıyabilir. Bu metin hiçbir maddeyi özendirme, dozlandırma veya kullanım protokolü oluşturma amacı taşımaz.

Sıkça Sorulan Sorular

1. İlaç kullanan her sporcu kas hacmi olarak büyür mü?

Hayır. Performans artırıcı ilaç kullanan her sporcu aynı ölçüde kas kütlesi kazanmaz. Kas gelişimi; genetik yapı, kalori alımı, protein tüketimi, antrenman kalitesi, uyku, toparlanma, kullanım amacı ve spor branşı gibi birçok faktöre bağlıdır.

2. Büyük görünen her sporcu dopingli midir?

Hayır. Bir sporcunun büyük ve kaslı görünmesi tek başına doping kullandığını kanıtlamaz. Uzun yıllara dayanan antrenman geçmişi, güçlü genetik yapı, kaliteli beslenme ve düşük yağ oranı da büyük bir fizik oluşturabilir.

3. Küçük görünen bir sporcu kesin olarak natürel midir?

Hayır. Bir sporcunun küçük veya estetik görünmesi natürel olduğunu göstermez. Bazı sporcular performans artırıcı maddeleri kas hacmi kazanmak yerine toparlanma, dayanıklılık, yağ kaybı veya performans koruma amacıyla kullanabilir.

4. Doping yalnızca anabolik steroidlerden mi oluşur?

Hayır. Doping kavramı yalnızca anabolik steroidleri kapsamaz. Uyarıcılar, diüretikler, hormonlar, büyüme faktörleri, kan ve oksijen taşıma kapasitesini etkileyen yöntemler ile birçok farklı yasaklı madde doping kapsamına girebilir.

5. İlaç kullanan bir sporcu neden yeterince büyüyemez?

Yetersiz kalori alımı, kötü antrenman programı, düzensiz beslenme, yetersiz protein, uyku eksikliği, stres, sakatlıklar ve zayıf genetik yanıt kas gelişimini sınırlandırabilir. İlaç kullanımı bu eksikleri otomatik olarak ortadan kaldırmaz.

6. İlaç kullanımı tek başına kas üretir mi?

Hayır. İlaç kullanımı kas gelişimini destekleyebilecek bir hormonal ortam oluşturabilir. Ancak kas büyümesi için doğru antrenman, yeterli kalori, yeterli protein, düzenli uyku, toparlanma ve süreklilik gerekir.

7. Kalori alımı ilaç kullanan sporcularda önemli midir?

Evet. Kas kütlesi oluşturmak için vücudun yeterli enerjiye ihtiyacı vardır. Uzun süreli kalori açığı kas gelişimini ve antrenman performansını sınırlandırabilir. Aşırı kalori fazlası ise daha fazla kas yerine daha fazla yağlanmaya neden olabilir.

8. Daha yüksek doz kullanan sporcu daha fazla mı büyür?

Her zaman değil. Kullanım miktarı ile kas gelişimi arasında ilişki bulunabilse de sonuç doğrusal değildir. Genetik, beslenme, antrenman, madde kalitesi, sağlık durumu ve yan etkiler kişinin alacağı sonucu büyük ölçüde değiştirebilir.

9. Aynı miktarda ilaç kullanan iki sporcu aynı sonucu alır mı?

Hayır. Her sporcunun hormonal yanıtı, genetik yapısı, kas lifleri, antrenman geçmişi, beslenmesi ve toparlanma kapasitesi farklıdır. Bu nedenle aynı maddeleri kullanan iki kişinin sonuçları birbirinden tamamen farklı olabilir.

10. Bir sporcunun daha keskin görünmesi daha fazla kas kazandığı anlamına gelir mi?

Hayır. Keskinlik çoğunlukla düşük yağ oranı, kas glikojeni, vücut suyu, karbonhidrat alımı, sahne ışığı, bronzluk ve pozlama becerisiyle ilişkilidir. Sporcu daha fazla kas kazanmadan da daha keskin görünebilir.

11. Negatif doping testi ömür boyu natürelliği kanıtlar mı?

Hayır. Negatif sonuç, yalnızca alınan numunede testin tespit edebildiği bir maddeye rastlanmadığını gösterir. Sporcunun geçmişte hiçbir zaman yasaklı madde kullanmadığını kesin olarak kanıtlamaz.

12. Natürel olduğunu söyleyen bir sporcunun beyanı yeterli midir?

Hayır. Sporcunun kendi açıklaması kişisel bir beyandır. Natürellik iddiasının güvenilirliği, düzenli test geçmişi, yarışma kuralları, test sıklığı ve uzun dönemli biyolojik takip gibi doğrulanabilir unsurlarla değerlendirilmelidir.

13. Bir sporcu önce küçükken sonra büyüdüyse ilaç kullanmaya yeni başlamış olabilir mi?

Olabilir, ancak yalnızca fotoğraflara bakarak kesin karar verilemez. Sporcu daha önce de kullanmış olabilir fakat düşük kaloride kalmış, yanlış antrenman yapmış veya büyümeye uygun bir sistem kurmamış olabilir.

14. İlaç kullanan bir sporcu neden yıllarca aynı fizikte kalabilir?

Program sürekliliğinin olmaması, yetersiz beslenme, kötü egzersiz tekniği, progresif yüklenme eksikliği, uyku sorunları, stres, sakatlıklar ve düzensiz yaşam gelişimi durdurabilir. İlaç kullanmak tek başına ilerleme garantisi değildir.

15. Bisikletçiler veya koşucular doping kullandığında neden çok kaslı görünmez?

Çünkü dayanıklılık sporcularının hedefi maksimum kas kütlesi değildir. Bu sporcular genellikle güç-ağırlık oranını, toparlanmayı, oksijen taşıma kapasitesini ve dayanıklılığı geliştirmeye çalışır. Fazla kas ağırlığı bazı branşlarda dezavantaj olabilir.

16. Halterci veya dövüş sporcusu dopingli olduğu hâlde neden küçük görünebilir?

Bu sporcular çoğunlukla belirli kilo kategorilerinde yarışır. Amaçları daha büyük görünmek değil, aynı vücut ağırlığında daha fazla kuvvet, patlayıcılık, hız veya toparlanma kapasitesi elde etmek olabilir.

17. Kas büyüklüğünü hangi faktörler belirler?

Kas büyüklüğü; genetik yapı, iskelet genişliği, kas karınlarının uzunluğu, antrenman yaşı, mekanik gerilim, antrenman hacmi, kalori ve protein alımı, uyku, stres, toparlanma ve varsa farmakolojik destek tarafından birlikte belirlenir.

18. Tartıda kilo almak kas kazanmak anlamına gelir mi?

Hayır. Kilo artışı kas dokusunun yanında yağ, glikojen, vücut suyu ve sindirim sistemi içeriğindeki artıştan da kaynaklanabilir. Gerçek kas gelişimi uzun dönemli ölçümler, fotoğraflar ve performans kayıtlarıyla değerlendirilmelidir.

19. Sahnede büyük görünmek ile gerçek kas kütlesi aynı şey midir?

Hayır. Sahnedeki büyüklük algısını bel çevresi, omuz genişliği, sırt yapısı, vücut yağ oranı, kas doluluğu, pozlama, ışık ve bronzluk etkiler. Daha hafif bir sporcu doğru oranlarla sahnede daha büyük görünebilir.

20. Bir sporcunun dopingli olup olmadığı yalnızca görünüşünden anlaşılabilir mi?

Kesin olarak anlaşılamaz. Bazı fiziksel özellikler şüphe oluşturabilir ancak şüphe kanıt değildir. Aynı şekilde küçük veya estetik bir fizik de natürellik kanıtı değildir. Güvenilir değerlendirme için düzenli test ve uzun dönemli takip gerekir.